Najważniejszy sprzęt beatboxowy
Beatbox to zbiór dźwięków. Dźwięki te tworzone są przez wibrujące powietrze. Powietrze jest przepychane z płuc do ujścia przez usta lub nos za pomocą przepony i innych mięśni odpowiedzialnych za oddychanie. Po drodze liczne organy mowy (artykulatory) kształtują przebieg powietrza i wprowadzają je w wibracje.
Im lepiej poznasz budowę organów mowy i ich działanie, tym bardziej świadomie będziesz kierować swoim głosem. Rozwiniesz dykcję, poprawisz oddech, wyrównasz wokal, wzmocnisz beatbox.
Terminy, których używam w tym dziale są powszechnie znanymi określeniami, więc proponuję je poznać, na pewno spotkasz się z nimi co jakiś czas na tej stronie.
Wiele terminów fonetycznych jest wyjaśnionych w dziale ☞ Słownik beatboxowy. Na początek definicja słowa fonetyka, które możecie spotkać w szkole, szczególnie na studiach filologicznych.
Wypowiadając głoski używane codziennie w mowie, komunikacji, wydychasz powietrze bezpośrednio z płuc. Przy beatboxowej produkcji dźwięków jest nieco inaczej. Chodzi o to, żeby nie robić pełnego wydechu, jedynie wykorzystać powietrze znajdujące się w obrębie samej jamy ustnej. W ten sposób nie musisz brać częstych oddechów i izolujesz jamę ustną od reszty aparatu oddechowego. Umożliwia to na przykład branie szybkich wdechów nosem, czy dodanie linii basowej - ale o tym gdzie indziej.
Poniższe dwa rysunki anatomiczne przedstawiają widok przedni otwartych ust (to co widzimy rozdziawiając się w lustrze) oraz przekrój boczny (czyli popularnie zwana gęba). Rysunki nie są idealne anatomicznie, ale na nasze potrzeby wystarczą. Na rysunkach zaznaczono najważniejsze narządy mowy. Elementy, które przy tworzeniu jakiegoś dźwięku drgają to artykulatory. Przykładowo, przy głosce /r/ jest to czubek języka, który drga w pobliżu łuku dziąsłowego. Sprawdź samodzielnie jak za pomocą prawidłowych terminów fonologicznych opisać Twoje ulubione dźwięki.
Czasami na Zegarze znajdziesz użyte ☞pojęcia związane z anatomią. Wszystkie potrzebne miejsca artykulacji znajdziesz oznaczone na obrazkach. Warto zrozumieć jak one działają.
Oddech mierzy się w jednostkach objętości - decymetrach sześciennych (dm3) lub litrach, przy czym 1 dm3= 1 l.
Dorosły człowiek oddycha (wdech i wydech) z czętotliwością 10-14 oddechów na minutę w stanie spoczynku. Podczas wysiłku fizycznego tempo oddechu może wzrosnąć do 25 oddechów na minutę.
Za każdym razem kiedy bierzemy oddech, wdychamy i wydychamy 5-7 litrów (dm3) powietrza na minutę, co daje ok 0,5 litra powietrza na każdy wdech. Dotyczy to spoczynku, podczas wysiłku oddychamy dużo szybciej, atakże głębiej.
Maksmalnie głęboki wdech bierzemy podczas ćwiczeń fizycznych, a także np. podczas niektórych rodzajów medytacji. Przeciętnie, maksymalny wydech dorosłego człowieka to 2,5 litra powietrza. Tak więc podczas wysiłku możemy wdychać i wydychać do 120 litrów powietrza na minutę.
Dziś poznasz różnicę między oddechem przeponowym a piersiowym. Na czerwono zaznaczyłem przeponę, zwróć uwagę na jej pracę. Obejrzyj animację i zrób ćwiczenia przepony zamieszczone poniżej.
Oddech przeponowy to oddech głęboki. Kiedy wdychasz powietrze, przepona obniża się,
przesuwając nieznacznie żołądek i wątrobę
oraz wypychając trzewia do przodu. Przy wydechu pracują mięśnie brzucha,
a przepona rozciąga się ku górze,
zmniejszając powierzchnię płuc i wypychając powietrze.
Oddech piersiowy to oddech płytki, który wykorzystuje tylko ułamek naszej pojemności płuc. Przepona pracuje w niewielkim stopniu, a mięśnie międzyżebrowe rozciągają się podczas wdechu, wypychając klatkę piersiową do przodu. Przy wydechu klatka opada.
Chwyt w talii do ćwiczeń przepony (☞ koszulka tu)
Zanim zaczniesz, przygotuj 2-3 encyklopedie lub inne grube książki. Połóż się na sztywnym podłożu, np. dywanie na podłodze lub na twardym materacu (a nie na miękkim łóżku). Weź kilka wdechów przeponą, a następnie połóż sobie na brzuchu ciężkie książki. Kiedy weźmiesz wdech wypychając do góry brzuch z obciążeniem, poczujesz dokładnie jaką siłę ma Twoja przepona.
Kiedy natomiast rozluźnisz mięśnie przepony i zaczniesz wydychać powietrze, ciężar książek spowoduje szybsze niż zwykle opuszczanie przepony i wydech będzie mocniejszy i bardziej gwałtowny niż zazwyczaj. Po kilku takich próbach jesteś gotowy na ćwiczenie nr 2.
Stań przed lustrem, jak na rysunku po prawej. Chwyć się w talii, tak aby kciuki były zwrócone do tyłu, a pozostałe palce do przodu. Weź głęboki oddech, najlepiej wdychając powietrze przez nos i wydychając przez usta. Zaobserwuj czy unoszą Ci się ramiona i czy podnosi się klatka piersiowa. Jeśli tak, robisz właśnie wdech piersiowy.
Natomiast przy śpiewaniu, beatboxie, mówieniu i szeregu innych rzeczy (np. medytacja i oczyszczanie organizmu) dużo lepszej działa oddech przeponowy. Rozluźnij się i stań ponownie w pozycji z obrazka obok. Tym razem weź powolny wdech przez nos, pozwalając powietrzu dotrzeć do rejonu brzucha, i zauważ jak brzuch się unosi w miarę nabierania powietrza. Ramiona masz luźno, klatka piersiowa leży płasko.
Zrób wydech, bardzo powoli wypuszczając powietrze z rejonu brzucha. Możesz przyspieszyć wydech spinając mięśnie brzucha. Zauważ jaką falę powietrza generuje taki mocny wydech z przepony. Bardziej skompresowany strumień powietrza jest w stanie wytworzyć głośniejszy i czystszy dźwięk. Dlatego po kilku wydechach, dodaj ton, np nucąc jednostajnie przez usta samogłoskę /aaaa/ swoim normalnym głosem. Pamiętaj, aby nie zaciskać gardła tylko swobodnie je rozluźnić, aby nie zniekształcić dźwieku. Staraj się, aby dźwięk nie był poszarpany tylko jednolity przez całą długość trwania.
Przepona jest mięśniem rozszerzającym się zarówno w przód, jak i na boki oraz w tył. Taki oddech jest jeszcze pełniejszy. Te ćwiczenie pozwoli ci nad nim popracować. Podczas wdechu przeponowego napnij lekko mięśnie brzucha, aby skierować powietrze również w inne strony dolnego rejonu płuc. Poczuj, jak klatka piersiowa rozszerza Ci się na boki o kilka centymetrów. Zauważ także, jak kciuki leżące w okolicy Twoich nerek podnoszą się lekko razem z ledźwiową częścią pleców. Tego typu oddech jest pełnym oddechem przeponowym, za pomocą którego nabierasz naprawdę dużo powietrza.
Ćwiczenia 2-3 powtarzaj kilka razy z rana, to wzmocni Twoją przeponę i taki oddech stanie się automatycznym odruchem Twojego organizmu. Warto również poćwiczyć oddychanie przeponą podczas szybkiego spaceru lub lekkiego joggingu, kiedy masz większe zapotrzebowanie na tlen i musisz oddychać efektywniej.